Dziedziczenie to nic innego jak przejście masy spadkowej (czyli wszelkich dóbr i zobowiązań, jakie posiadał zmarły) po zmarłym na ręce jego spadkobierców. Dziedziczenie reguluje Kodeks cywilny.

Po śmierci spadkodawcy, jego uprawnieni spadkobiercy nabywają prawa i obowiązki, które wcześniej przysługiwały zmarłemu. W Kodeksie cywilnym wyróżnione są dwa typy dziedziczenia:

  • Dziedziczenie ustawowe – następuje w przypadku, jeśli zmarły nie sporządził testamentu, nie funkcjonuje tu specjalne traktowanie podmiotów dziedziczenia, mają zastosowanie przepisy Kodeksu Cywilnego (art. 931-940).
  • Dziedziczenie testamentowe – w przypadku, gdy zmarły sporządził oświadczenie woli – testament, spadek może być przekazany jakiejkolwiek osobie fizycznej bądź prawnej, jednak spadkobiercom w rodzinie mimo wszystko przysługuje prawo do zachowku.

Jak wygląda dziedziczenie?

Od marca 2009 roku mają zastosowanie nowe przepisy w sprawie dziedziczenia, które pozwalają, aby formalności związane z dziedziczeniem mogły być załatwiane przed notariuszem w kancelarii notarialnej. Wcześniej orzekanie własności przebiegało tylko i wyłącznie na drodze sądowej. Na podstawie procesu sądowego zainteresowani uzyskiwali postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Zmiany w kodeksie cywilnym umożliwiły skrócenie czasu trwania tego dosyć żmudnego oraz wyczerpującego postępowania do jednej wizyty w kancelarii notarialnej. Notariusz sporządza specjalny akt poświadczenia dziedziczenia, czyli dokument, którym może się posługiwać spadkobierca wobec osób trzecich, chcąc im udowodnić stan posiadania. 

Akt poświadczenia dziedziczenia

Akt poświadczenia dziedziczenia to dokument, przygotowywany przez notariusza, zgodnie z którym spadkobierca ma prawo rościć sobie prawo do przejęcia praw i obowiązków majątkowych zmarłego. Aby mogło dojść do takiej skróconej wersji rozwiązania kwestii praw nabywczych, niezbędne jest, aby poniższe wymogi były spełnione:

  • nie mogą występować żadne spory majątkowe pomiędzy spadkobiercami. Jeśli zaś zebrani spadkobiercy nie mogą dojść do jednomyślności w kwestii spadku, wówczas nieuniknione jest rozwiązanie tych kwestii na drodze sądowej
  • wszyscy zgromadzeni i potencjalni spadkobiercy muszą być pełnoletni 
  • sprawy muszą dotyczyć majątku, który rozpoczął proces dziedziczenia nie wcześniej niż przed 1 lipca 1984 roku

Protokół dziedziczenia

Protokół dziedziczenia to czynność, która poprzedza sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia. Podczas spisywania tego protokołu spadkobiercy poświadczają, czy są poinformowani o istnieniu testamentu, czy w krąg osób uprawnionych do spadku zaliczają się jeszcze inne osoby oraz czy pewne osoby powinny być z niego wykluczone. Przed sporządzaniem protokołu notariusz poucza uczestnika o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Na samym końcu notariusz załącza akt zgonu do tworzonego dokumentu wraz z odpisami stanów cywilnych osób będących spadkobiercami.

Sporządzanie aktu poświadczenia dziedziczności

Wraz ze sporządzeniem protokołu, notariusz przechodzi do spisywania aktu poświadczenia majątkowego. Tylko w przypadku jednomyślności wszystkich stron, które są upoważnione do tej czynności prawnej, możliwe jest sporządzenie tego dokumentu. Wraz ze zgodą zgromadzonych na określony przez nich podział majątku, czynność przenoszenia praw mienia kończy się. Na koniec notariusz umieszcza odpowiedni wpis do systemu elektronicznego NORT w celu zapobiegnięcia ponownemu przysposobieniu aktu np. w innej kancelarii notarialnej.

Dziedziczenie długów

Dziedziczenie ustawowe regulują zapisy Kodeksu cywilnego. Dziedziczenie testamentowe ma zastosowanie, jeśli zmarły sporządził testament.  Spadkobiercy dziedziczą majątek po zmarłym, ale także jego zobowiązania, czyli m.in. długi.

Długi po zmarłym mogą mieć różną postać. Kredyty bankowe, pożyczki, o których nie wie najbliższa rodzina są częstym zjawiskiem. Zmarły mógł także zadłużyć się poprzez niepłacenie bieżących rachunków, np. za wodę, prąd, gaz itp. oraz nieopłacanie odsetek za zwłokę w zapłacie. Dodatkowo zmarły mógł zadłużyć się nie płacąc faktur firmy, którą prowadził lub nie płacąc zobowiązań wobec pracowników i/lub kontrahentów. 

Zanim więc spadkobierca zgodzi się przyjąć spadek po zmarłym dobrze jest, aby zasięgnął informacji dotyczących jego ewentualnych zobowiązań, ponieważ godząc się na przyjęcie spadku, spadkobierca tym samym zobowiązuje się na spłatę długów zmarłego. Warto podjąć kilka kroków, które pomogą zorientować się w tym, jak wyglądają pozostawione po zmarłym zobowiązania:

  • porozmawiać z rodziną nt. sytuacji finansowej zmarłego.
  • dotrzeć do rachunków, jakie opłacać powinien zmarły i sprawdzić, czy były opłacane w terminie.
  • złożyć wniosek o sporządzenie tzw. spisu inwentarza, czyli przeprowadzenie przez komornika wyceny majątku zmarłego. Wniosek można złożyć bezpośrednio u komornika lub w sądzie.
  • sprawdzić rejestr długów zmarłego w Biurze Informacji Kredytowej lub w Biurze Informacji Gospodarczej składając odpowiednie wnioski wraz z wymaganymi załącznikami (m.in. z aktem zgonu zmarłego). W tym przypadku można jednak spotkać się z odmową udzielenia informacji na tym etapie. Instytucje te mają obowiązek przekazania informacji osobie, która spadek przyjęła i jest do sformalizowane.